Vanaf 1815 is in Nederland de Nieuwe Hollandse Waterlinie aangelegd...
een militaire verdedigingslinie vanaf Muiden tot aan de Biesbosch.
Vanaf 1880 werd de linie uitgebreid met de Stelling van Amsterdam.
Samen verdedigden ze de Vesting Holland tegen de vijand uit het oosten...
die werd tegengehouden door land onder water te zetten.
Te diep om doorheen te waden, maar te ondiep om eroverheen te varen.
Nergens ter wereld is dat systeem zo ver ontwikkeld als hier.
Dat maakt het erfgoed internationaal uniek.
Sinds 1996 staat de Stelling van Amsterdam op de Werelderfgoedlijst van Unesco.
Maar om het verhaal compleet te maken, hoort de Nieuwe Hollandse Waterlinie daarbij.
Daarom gaan beide waterlinies verder als één werelderfgoed:
De Hollandse Waterlinies.
Een plaats op de Werelderfgoedlijst betekent wereldwijde erkenning.
Een werelderfgoed word je niet zomaar.
Het moet van uitzonderlijke, universele waarde zijn. Uniek en onvervangbaar.
Unesco noemt dat de OUV: de Outstanding Universal Value.
Het erfgoed moet ook voldoen aan criteria voor authenticiteit en integriteit.
Is het geloofwaardig en eerlijk? Is het compleet en intact?
De Hollandse Waterlinies zijn uniek, maar ook kwetsbaar.
Ons land is klein en dichtbevolkt.
We hebben huizen, wegen en bedrijfsruimte nodig.
We moeten duurzame energie opwekken.
En we willen natuur en ruimte om te recreëren.
Een ingewikkelde opgave om dat allemaal te organiseren...
en tegelijkertijd het werelderfgoed te beschermen.
En ja, wat bescherm je dan eigenlijk?
De meeste bouwwerken zijn beschermd als monument.
Samen met het landschap en het watersysteem vormt het één geheel: het werelderfgoed.
Dat gebied gaat niet op slot.
Maar je mag dus ook niet zomaar alles bouwen.
Wat mag er dan wel, en hoe doe je dat?
Kernboodschap is dat je de kernkwaliteiten niet mag aantasten, en die verschillen per gebied.
Op de ene plek is dat een fort met verboden kringen.
Op een andere plek zijn dat kanalen, sluizen en inundatievelden.
De samenhang tussen alle elementen is belangrijk.
Want ook al gebruiken we de waterlinie niet meer...
je moet nog kunnen begrijpen hoe het systeem ooit functioneerde.
Sta je bij een fort, dan moet je je kunnen voorstellen dat de schootsvelden...
of de verboden kringen open en overzichtelijk waren.
Je moet de vijand immers zien aankomen.
Kijk je uit over een inundatieveld, stel je dan voor...
hoe het gebied tot kniehoogte onder water werd gezet.
Een woonwijk of bedrijventerrein tast die openheid daar aan.
Bouwwerken rond een fort doen dat ook.
De hoofdverdedigingslijn scheidt het veilige van het onveilige gebied.
Aan veilige zijde was meer bebouwing.
Daar zijn nieuwe ontwikkelingen nu makkelijker in te passen.
De onveilige zijde, met de inundatievelden, was ons schild. En dat moet overzichtelijk blijven.
Voor nieuwe ontwikkelingen moet je dus goed kijken naar de elementen en hun samenhang.
De bestaande situatie is het uitgangspunt.
Rondom het Unesco-gebied ligt een attentiezone, een soort beschermende schil...
breed aan de onveilige zijde, smaller aan de veilige zijde.
Bij nieuwe ontwikkelingen in die attentiezone moet je rekening houden met het zicht op...
en vanaf het werelderfgoed.
Belangrijk is dat de structuur en de werking van de waterlinie zichtbaar en beleefbaar blijft.
Bescherming van de Hollandse Waterlinies vraagt om aandacht en maatwerk.
Het is een gezamenlijke zoektocht naar oplossingen...
van overheden, grondeigenaren en initiatiefnemers.
Met de juiste balans tussen landschap en erfgoed aan de ene kant...
en nieuwe ontwikkelingen aan de andere kant.
En met een goeie reden:
Behoud van ons unieke werelderfgoed voor toekomstige generaties.